SAMANBAHCE MAHALLESİ VE EVLERİ (ŞABAN PAŞA-ŞABAN BAHÇE)

SAMANBAHCE MAHALLESİ VE EVLERİ (ŞABAN PAŞA-ŞABAN BAHÇE)

Samanbahçe Mahallesi ve Evleri (Şaban Paşa-Şaban Bahça)

Hasan KARLITAŞ

Tarihi Lefkoşa Surlariçi’nde, çok özel bir durak olan Samanbahçe Mahallesi ve evleri ziyaretçilerine fotoğraflık manzaralar yanında, nostaljik bir doku ve iç huzur sunuyor…

Samanbahçe evleri tarihsel ve kültürel anlamda öneme sahip bir yer.

19. yüzyılda şehirde nüfusun hızlı şekilde artmasıyla, maddi durumu yetersiz olanlar için Kıbrıs’ta ilk kez toplu konut projesi gerçekleştirildi.

Kıbrıs’taki sosyal konutların ilk örneği olarak Samanbahçe gösteriliyor. Halk arasında, “Samanbahçe, Samanbahça ve Şabanbahçe” olarak da bilinir. Samanbahçe Evleri, tek tipte ve bitişik nizamda inşa edilen konutlardan oluşan mahallenin merkezinde bulunan altıgen planlı ve kubbe örtülü meydan çeşmesi, bir zamanlar mahallenin su ihtiyacını karşılamaktaydı.

Samanbahçe evleri, Şaban Paşa Vakfı'na ait arazi üzerinde Kıbrıs'ta gerçekleştirilen ilk sosyal konut projesidir. 1878'de Osmanlı İdaresi’nin Adayı Birleşik Krallık İdaresine kiralaması ile birlikte, Kıbrıs’ta üç asırlık yönetim değişir.

Kıbrıs Türk halkının, moralini yükseltecek bazı yatırımlar, Vakıflar İdaresi’nce yapılmaya çalışılır. 72 konutluk Samanbahçe projesi de işte o yatırımlardan biriydi. Osmanlı’nın Kıbrıs'tan ayrılışının 20'nci senesinde Evkaf Murahhası Musa İrfan Bey'in talimatıyla yüzlerce, Türk insanını barındıracak projenin temeli atılır. Ortaya çıkan, Vakıf felsefesinin güzel ve saygın bir ürünüdür.

Bu sitede oturanlar Vakıflar İdaresi'ne mütevazı bir kira ödeyecektir. Bu konutlar, maddi durumları yetersiz olan ailelere sosyal bir site yaratmasıyla, bu açıdan şehir plancılığının ilk örneği olmuştur. Bu site, Girne Kapısı’nın güneydoğusunda ve Mevlevi Tekkesinin batı tarafında yer almaktadır. Eşit parsellere bölünmüş sitede evler birbirlerine bitişik olarak rasyonel bir şekilde dizilmişlerdir. Mahallenin ortasında, mahallenin su ihtiyacının karşılanması maksadıyla altıgen planlı, depolu ve kubbe örtülü bir meydan çeşmesi mevcuttur.

3 aşamada tamamlanan 68 konutluk sitenin ilk ve en önemli safhası 1900’lerde tamamlandı. 1949’da 2(4) ve 1955 yılında, 6(8) konut daha eklenmesiyle bugünkü şeklini aldı.

Ölçüleri ve biçimleri aynı olan bu 85 m2’lik tek katlı mütevazı evlerin sofaya açılan 2 odası ve küçük birer iç avluları mevcuttur. Kapı ve pencereler, Osmanlının geleneksel rengi yeşile boyanmıştır. Çatılar yuvarlak mertek, hasır, toprak ve alaturka kiremitten oluşan geleneksel Kıbrıs dokusunu yansıtan yapıdadır. Ahşap kapıları çerçeveleyen sarı taşlı sövelerin tepesinde kilit taşı vardır. Orada, her evin numarası Osmanlıca yazılmıştır. 2003-2004 yılları arasında UNDP’nin finansal desteği ile Vakıflar İdaresi teknik personeli tarafından projelendirilip, yürütülen restorasyon çalışmaları kısa bir sürede tamamlanmıştır.

Tarihi binaların restorasyonu, altyapı, yayalaştırma, ve peyzaj düzenlemesi açısından bu proje, Lefkoşa Master Plan çerçevesindeki en önemeli projelerden biridir. Bu projenin amaç kapsamında olan hedef kitle toplumun dar gelirli kesimidir. Mahallenin sarı parkelerle döşenmiş, yayalaştırılmış 7 şirin sokağı, yine Osmanlı'nın parlak tarihini çağrıştıran isimlerle anılır: İbni Sina, Piri Reis, Şaban Paşa, Fevzi Çakmak Paşa gibi.

Toplamda 72 konuttan oluşan Samanbahçe Mahallesi ve evleri, Kıbrıs kültürünü ve dokusunu en iyi şekilde yansıtan yerlerdendir.

Gezin, görün, keşfedin.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER